Đồng chí Tạ Quang Ngọc - Nguyên Ủy viên TW Đảng, Bộ trưởng Bộ Thủy sản về tham dự Lễ Khai giảng và đón nhận danh hiệu thi đua của Trường Đại học Nha Trang năm 2003.
Hôm đó là một ngày chủ nhật trung tuần tháng 11 năm 1975, Tôi từ Trường về Hà Nội thăm cha mẹ mình. Xế chiều, anh Trịnh (anh Nguyễn Tấn Trịnh, Quyền Hiệu trưởng Trường Đại học Thủy sản) đạp xe đến nhà tôi, sau khi chào và hỏi thăm sức khỏe hai cụ, anh quay sang tôi, vui vẻ và nghiêm túc thông báo tôi hai điều:
1. Lãnh đạo Tổng cục đã duyệt y để tôi được cử tham gia kỳ thi tuyển NCS nước ngoài năm 1976.
2. Trước khi nghỉ ôn thi, tôi còn phải thực hiện một nhiệm vụ Trường giao: dành thời gian tham gia đoàn công tác vào Nam do đồng chí Vũ Song, Tổng cục Phó Tổng cục Thủy sản dẫn đầu với mục đích tìm một địa điểm ở Nha Trang để di dời Trường từ Hải Phòng vào.
Tôi rất mừng về thông tin thứ nhất. Tôi cũng rất vui và có phần xúc động khi nghe đến thông tin thứ hai: Được vào Nam trong những tháng ngày mới giải phóng, lại tham gia chuẩn bị địa điểm cho Trường chuyển vào. Nha Trang từ lâu tôi đã được nghe, nay đã sắp hiện ra trước mắt, rồi ít nữa Trường Đại học Thủy sản sẽ được di dời và đặt trụ sở ở nơi đó…
Dù để chuẩn bị cho kỳ thi NCS năm ấy, các anh chị “thí sinh” cùng đợt đã nghỉ ôn hàng tháng rồi, còn tôi, vẫn phải bôn ba hàng tháng nữa, sao đủ thời gian được! Nhận thức về trọng trách mà tôi được lựa để giao lần này, lại nhận được sự tín nhiệm của anh Trịnh và lãnh đạo nhà trường. Tôi nhận lời hoàn thành tốt nhiệm vụ, và trong lòng nghĩ: Hãy vượt khó để chuẩn bị tốt nhất cho kỳ thi NCS sau đó.
Toàn cảnh khuôn viên Đồi Lasan trước năm 1975.
Ngày hôm sau tôi bắt đầu chuẩn bi cho chuyến đi: Thông tin về ngày đi, đi bằng phương tiện nào, những ai đi cùng… Tôi quay về trường, tạm ứng tiền đi đường (lương 1 tháng -74 đồng) và công lệnh. Thời gian này, tiền tệ hai miền còn khác nhau. Một đồng Miền Bắc của Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đổi được 0,8 đồng Miền Nam của Chính phủ Cộng hòa Miền Nam Việt Nam, nên sau khi tạm ứng lương một tháng, chúng tôi còn phải tìm đến một ngân hàng (tôi nhớ là ở đầu phố Đội Cấn) để đổi tiền mang đi…
Khoảng 3 hay 4 ngày sau hôm anh Trịnh gặp tôi, chúng tôi khởi hành từ Hà Nội trên chiếc xe Uaz cùng với Thủ trưởng Vũ Song. Đoàn đi, về phía Tổng cục, có anh Nguyễn Kim Anh, Trưởng phòng, anh Bùi Văn Thưởng, chuyên viên Phòng đào tạo, Vụ Tổ chức Cán bộ và Đào tạo của Tổng cục Thủy sản. Tôi đại diện cho Trường Đại học Thủy sản trong chuyến đi này. Trên đường cũng phải ngủ lại qua đêm ở Hà Tĩnh, Đà Nẵng và Quy Nhơn.
Đến Nha Trang, Thủ trưởng Vũ Song đi gặp và làm việc với lãnh đạo Tỉnh để nhận được sự đồng ý về chủ trương, còn 3 chúng tôi tranh thủ đến ngay hiện trường để làm việc cụ thể.
Mới đến lần đầu vào hơn 50 năm trước, chúng tôi thấy Đồi La Sale ở Nha Trang đẹp lạ, đến là chúng tôi thích rồi, ông thầy Tống Văn Thọ - người (theo tôi biết ông là một Kiến trúc sư tốt nghiệp ở Bỉ) có công quy hoạch xây dựng khu này thành trường thuộc Dòng Thánh La Sale là một người có uy tín và là sư huynh trưởng (hiệu trưởng) dẫn anh em tôi đi thăm các công trình trong khuôn viên đã xây dựng. Những tòa nhà kiên cố hợp với khung cảnh một nơi trang nghiêm, một ngọn đồi nhìn ra biển. Chúng tôi đi xem từng phòng học, nơi ăn, ngủ, sân chơi… được chiêm ngưỡng từ bức tượng Thánh La Sale trên một ngọn đồi nhỏ cao nhất nơi đây gần cổng vào trường, đến tham quan một xưởng làm nước mắm ở phía dưới của một gia đình gắn với ngôi trường này mà chủ nhân là một ông tên là Chín. Chắc đã được làm việc trước về mục đích chuyến đi của chúng tôi, nên ông thầy đã đồng ý giao cả dinh cơ này ngay khi chúng tôi ngỏ ý. Tạm xong việc ở Nha Trang, chúng tôi vào Thành phố Hồ Chí Minh làm việc với cơ quan quản lý Giáo dục ở Miền Nam (số 3 Công trường quốc tế) và về cơ quan Tổng cục Thủy sản ở số 4 đường Đồng Khởi để xin sự đồng ý của bác Tổng cục trưởng Hoàng Hữu Nhân. Vào Sài Gòn ít ngày, tôi cảm thấy ngợp với xe cộ chạy ngang dọc và tiếng nhạc xập xình, nhưng không đủ thời gian kể tỉ mỉ ở đây được. Từ Sài Gòn, chúng tôi ra lại Nha Trang để hoàn tất các thủ tục ở đây, rồi một mình tôi ra Đà Nẵng gặp thường trực Ban Đại diện Đảng và chính phủ ở Miền Trung để báo cáo. Người tôi gặp là chú Hồ Dưỡng, thường trực cơ quan đại diện. Chú đi B từ những năm sáu mươi và trước đó chú từng làm ở Báo Nhân Dân với cha tôi nên tôi quen. Chú gặp tôi niềm nở và tận tình giúp nên thủ tục ở đây làm nhanh. Làm xong tôi đáp tàu liên vận về Hà Nội, sau hai ngày ra đến nơi và bàn giao ngay giấy tờ về kết quả chuyến đi cho trường và để anh Trịnh phân công mọi người làm tiếp theo quy trình và thủ tục quy định. Tôi về đến Hà Nội cũng là hạ tuần tháng 12/1975. Giữa năm 1976, nước Việt Nam thống nhất và có Quốc hiệu là nước CHXHCN Việt Nam. Thủy sản thành Bộ từ đó với tên gọi là Bộ Hải sản với người đứng đầu là bác Võ Chí Công. Ngày 4 tháng 10 năm 1976, Bộ Hải sản có Quyết định số 01 HS/QĐ do bác Thứ trưởng Nguyễn Bá Phát ký về việc di chuyển Trường từ Hải Phòng vào Nha Trang, lấy địa điểm là Đồi La Sale, Phường Vĩnh Phước, Thị xã Nha Trang. Tên Trường được đổi là Đại học Hải sản. Cơn bão số 5 năm 1977 làm cơ sở tranh tre nứa lá của Trường ở Thôn An Toàn, Xã Hòa Nghĩa, Hải Phòng sập tan hoang. Ngay sau đó, Trường chuyển gần như hoàn toàn vào Nha Trang, có trụ sở là Đồi La Sale, nơi được tỉnh Phú Khánh giao để Trường sử dụng, và chúng tôi là những người đầu tiên từ Hải Phòng đặt chân tới nơi đây và ưng ý về địa điểm này. Thật thú vị!
TS. Tạ Quang Ngọc trong một lần trả lời phỏng vấn.
Ảnh: Báo Nông nghiệp Việt Nam
Cũng một chút thú vị nữa trong chuyến công tác Nha Trang kỳ đó: Đoàn chúng tôi được bố trí tiếp xúc và làm việc với Trường Đại học Cộng đồng Duyên Hải Miền Trung. Trụ sở chính của trường tọa lạc tại một ngôi biệt thự song lập trên đường Biệt Thự (tên đường lúc đó thì phải), ở đây tôi biết lần đầu cơ cấu chuyên môn, phương thức học, rèn chuyên môn và nếp sinh hoạt một trường chuyên nghiệp ở thành phố mới giải phóng này. Đoàn chúng tôi nhận được sự thiện cảm và ân cần khi tiếp xúc Ban Điều hành nhà trường lúc đó với một số chuyên gia khá nổi tiếng tham gia. Cố vấn Ban điều hành là học giả Cung Giũ Nguyên nổi tiếng ở Miền Nam trước giải phóng. Anh em giáo viên trường này tranh thủ lúc có thời gian, lái xe đưa chúng tôi đi thăm Nha Trang và các địa danh lân cận trong năm thành phố vừa được giải phóng. Thật vui và thân thiện vì cùng ngành chuyên môn. Đây cũng là lần tiếp cận đầu tiên của tôi với giáo dục đại học phía Nam trước giải phóng. Sau đó vài ngày, khi vào Sài Gòn, trong khi chờ lãnh đạo Tổng cục ký các giấy tờ, tôi tranh thủ đến thăm trường Đại học Nông Lâm Súc (sau này là Trường Đại học Nông nghiệp 4), làm việc với Giáo sư Ngô Bá Thành, chủ nhiệm khoa ngư nghiệp của trường. Cuộc gặp này cũng cho tôi một số hiểu biết về thủy sản phía Nam, phương thức đào tạo nơi đây. Không những thế, cả những ấn tượng tốt đẹp về vị giáo sư đáng kính này. Khoảng mười năm sau - giữa những năm 1980, tôi còn có điều kiện làm việc chuyên môn với ông một số lần nữa.
Tôi đi thi Nghiên cứu sinh năm 1976. Tháng 6 năm đó, giữa tiết trời nóng nực, tôi đi thi và đã trúng tuyển ngay. Tôi nhớ, môn toán A thi năm ấy mà thầy Nguyễn Đình Trí Đại học Bách khoa cho ôn và ra đề, cả nước hơn 300 người về dự thi chỉ có 60 người đạt điểm từ trung bình trở lên, tôi nằm trong số 60 người không bị điểm liệt này). Cũng phải nói thêm rằng, đi công tác miền Nam ra vào cuối tháng 12/1975, tôi còn “nợ” hơn 60 giờ giảng môn Hóa công, cho khóa 14 thì phải, xong rồi mới gia nhập đội quân ôn thi các nơi về. Tôi chậm ôn mất 3 tháng, nhỡ mấy kỳ phụ đạo, nhưng may (và cũng tìm được thầy giỏi để học) mà ổn và thi đỗ. Coi như từ đó tôi chia tay mãi mãi với phòng giáo vụ Nhà trường. Đoạn về làm việc lại ở Trường sau khi bảo vệ luận án ở Bulgaria tôi không ở phòng này nữa mà về làm phó chủ nhiệm khoa và sinh hoạt với giáo viên khoa Chế biến. Đầu năm 1984, tôi cùng một số anh em khác rời trường ra làm việc ở Bộ Thủy sản, vụ Khoa học kỹ thuật. Lúc này, Trường cũng được bàn giao chủ quản từ Bộ Thủy sản sang Bộ Đại học và Trung học chuyên nghiệp.
Tác giả: Tạ Quang Ngọc - Nguyên Ủy viên TW Đảng, Bộ trưởng Bộ Thủy sản, Phó Trưởng khoa Chế biến, Trường Đại học Nha Trang